Deepfake i wizerunek: czego nie robić z AI, co mówi prawo i jak rozpoznać fałszywe nagranie

Deepfake to według unijnego aktu o sztucznej inteligencji obraz, dźwięk albo wideo wygenerowane lub zmienione przez AI, które przypomina istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia i które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za prawdziwe. Sama technika jest neutralna: ta sama metoda służy reklamie z fikcyjną prezenterką i oszustwu z twarzą znanej osoby. O legalności decydują zgoda, cel i oznaczenie.

Zebraliśmy tu przepisy, które w Polsce wyznaczają granice (prawo do wizerunku, kodeks cywilny, kodeks karny i AI Act), zasady regulaminu StarterVideo, wskazówki, jak rozpoznać fałszywe nagranie, oraz kroki na wypadek, gdy ktoś wykorzystał Twój wizerunek. Przepisy sprawdziliśmy w oficjalnych źródłach 30 września 2026 roku.

Deepfake: co to znaczy po polsku i w prawie

Art. 3 pkt 60 rozporządzenia (UE) 2024/1689 definiuje deepfake jako wygenerowane lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści dźwiękowe lub treści wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia i które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe.

Komisja Europejska w pytaniach i odpowiedziach do art. 50 (aktualizacja z 24.07.2026) wymienia trzy łączne warunki: duże podobieństwo, odniesienie do czegoś, co istnieje albo mogłoby wiarygodnie istnieć, oraz fałszywe wrażenie autentyczności. Deepfake'iem może więc być film z podmienioną twarzą polityka, ale też fotorealistyczna, fikcyjna postać, którą widz weźmie za prawdziwego człowieka. Deepfake audio to nagranie głosu, który brzmi jak konkretna osoba, choć ona tych słów nie wypowiedziała.

Nie każda grafika z AI jest deepfake'iem. Ilustracja w stylu kreskówki albo scena, której nikt nie weźmie za prawdziwą, zwykle nie spełnia trzeciego warunku.

Wizerunek w polskim prawie: najpierw zgoda

Najważniejsze przepisy, które chronią wizerunek:

• Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Wyjątki z ust. 2 dotyczą osoby powszechnie znanej, gdy wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, oraz osoby, która jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.
• Art. 83 tej ustawy: osoba, której wizerunek rozpowszechniono bez zezwolenia, może żądać zaniechania naruszenia i usunięcia jego skutków, a przy zawinionym naruszeniu sąd może przyznać zadośćuczynienie (odesłanie do art. 78 ust. 1).
• Art. 23 i 24 kodeksu cywilnego: wizerunek, cześć i nazwisko to dobra osobiste. Ten, czyje dobro jest zagrożone, może żądać zaniechania działania, usunięcia skutków naruszenia, a na zasadach z kodeksu także zadośćuczynienia.
• Art. 190a § 2 kodeksu karnego: kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne dane i przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
• Art. 191a i art. 202 § 4b kodeksu karnego: pierwszy penalizuje rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, drugi między innymi produkowanie i rozpowszechnianie treści pornograficznych przedstawiających wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej.

Prawa do samych wyników z generatora to osobny temat, który opisujemy w artykule Prawa autorskie AI w Polsce.

Co mówi AI Act o deepfake'ach

• Oznaczanie od 2 sierpnia 2026 roku. Art. 50 ust. 4 nakazuje temu, kto zawodowo korzysta z systemu AI generującego deepfake, ujawnić, że treść została sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana. Przy wyraźnie artystycznych, satyrycznych albo fikcyjnych dziełach wystarczy ujawnienie, które nie przeszkadza w odbiorze. Obowiązek nie obejmuje czysto osobistej działalności pozazawodowej.
• Nowy zakaz od 2 grudnia 2026 roku. Rozporządzenie (UE) 2026/1744 dopisało do art. 5 AI Act zakaz wprowadzania do obrotu i wykorzystywania systemów AI, które generują albo przerabiają realistyczne materiały przedstawiające intymne części ciała albo czynności o charakterze jednoznacznie seksualnym możliwej do zidentyfikowania osoby bez jej dobrowolnej, konkretnej, świadomej, jednoznacznej i wyraźnej zgody. Ten sam artykuł zakazuje systemów AI generujących materiały przedstawiające niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych.
• Kary i nadzór. Za naruszenie obowiązków przejrzystości z art. 50 grożą kary do 15 mln euro albo, gdy naruszenia dopuszcza się przedsiębiorstwo, do 3% rocznego światowego obrotu, zależnie od tego, która kwota jest wyższa (art. 99 ust. 4). W Polsce nadzór sprawuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, a przepisy ustawy o systemach sztucznej inteligencji o kontroli i karach wchodzą w życie 28 października 2026 roku.

Jak oznaczać deepfake w praktyce, pokazujemy w artykule Oznaczanie treści AI od 2 sierpnia 2026.

Czego nie robić z AI: 8 zakazów z regulaminu StarterVideo

Regulamin StarterVideo w § 9 przekłada te zasady na konkretne zakazy. Nie wolno:

1. Tworzyć treści, które w jakikolwiek sposób seksualizują małoletnich. To zakaz bezwzględny.
2. Tworzyć pornografii z udziałem realnych osób bez ich zgody, w tym tak zwanego deepfake'a intymnego.
3. Podszywać się pod realne osoby, także publiczne, ani przypisywać im wypowiedzi lub zachowań, których nie było, bez ich zgody.
4. Wprowadzać w błąd co do autentyczności w celu oszustwa, wyłudzenia, manipulacji wyborczej albo podszywania się pod marki i instytucje.
5. Udawać autentycznej opinii konsumenta, pacjenta, świadka czy eksperta. Film z Awatarem AI przedstawia postać wytworzoną przez AI i nie może udawać recenzji prawdziwego klienta (§ 9 ust. 6). Jak zrobić uczciwą reklamę z awatarem, opisujemy w tekście Reklama UGC z AI.
6. Używać wizerunku lub głosu realnej osoby bez jej wyraźnej, udokumentowanej zgody, która obejmuje przetworzenie przez AI i sposób wykorzystania wyniku. Zgodę trzeba mieć przed generacją, przechowywać ją i pokazać na wezwanie (§ 9 ust. 3).
7. Używać wizerunku lub głosu osób małoletnich, osób publicznych bez ich zgody oraz osób zmarłych bez zgody osób uprawnionych.
8. Przygotowywać reklamy politycznej ani reklamować z naruszeniem przepisów towarów, których reklama jest zakazana albo ograniczona, na przykład alkoholu, wyrobów tytoniowych, leków czy gier hazardowych.

Funkcja klonowania głosu jest w StarterVideo niedostępna.

Jak robić to dobrze

• Postać fikcyjna zamiast prawdziwej osoby. W Influencer Studio zbudujesz postać od zera, bez niczyjego wizerunku, a potem zrobisz z nią zdjęcia w Obrazach i klipy w Wideo.
• Własny wizerunek albo udokumentowana zgoda. Gdy w materiale ma wystąpić prawdziwa osoba, na przykład pracownik albo ambasador marki, zbierz zgodę, która wprost obejmuje przetworzenie wizerunku przez AI i planowany sposób użycia. Najprościej na piśmie.
• Oznaczenie od pierwszej sekundy. Realistyczny materiał podpisz jako wygenerowany przez AI, a reklamę także jako reklamę.
• Filtry i moderacja. Automatyczne filtry analizują polecenie i materiały w chwili zlecenia i mogą odrzucić generację naruszającą regulamin. Kredyty za odrzuconą generację nie są pobierane albo wracają na saldo (§ 13 ust. 4).

Jak rozpoznać deepfake

Eksperci NASK w cyklu poradników (błędy w obrazie, błędy w głosie, błędy logiczne, zabiegi maskujące) wskazują sygnały, na które warto patrzeć:

• rozmycie w okolicy ust i zębów oraz usta, które nie nadążają za słowami,
• niesymetryczne rysy, kształt nosa, oczu albo głowy zmieniający się w ruchu,
• nierówne światło i cienie na twarzy, plamy i zniekształcenia na krawędziach twarzy,
• brak mrugania, typowy zwłaszcza dla starszych deepfake'ów,
• płaski głos bez emocji, dziwny rytm wypowiedzi i nagłe zmiany głośności,
• mowa ciała, która nie pasuje do słów, albo znana osoba, która nagle mówi innym głosem lub w języku, którego nie zna,
• celowe rozmycia, ruchy kamery, nałożone tekstury, dziwne dźwięki w tle albo nagranie z ekranu, które mają ukryć niedoskonałości.

Żaden z tych sygnałów nie jest dowodem, a dobrze zrobiony deepfake może nie mieć żadnego z nich. Dlatego najpewniejszy test leży poza obrazem. Sprawdź, kto pierwszy opublikował nagranie, czy potwierdzają je wiarygodne źródła i czy dana osoba albo firma mu nie zaprzeczyła.

Co zrobić, gdy ktoś wykorzystał Twój wizerunek

1. Zabezpiecz dowody: zrzuty ekranu z adresem, datą i nazwą konta.
2. Zgłoś treść platformie, na której się pojawiła.
3. Jeśli materiał powstał w StarterVideo, zgłoś go przez formularz kontaktu z tematem „zgłoszenie treści” albo e-mailem. Zgłoszenie może złożyć każdy, także bez konta, a po jego potwierdzeniu wskazane materiały są usuwane (§ 10 ust. 6 i § 13).
4. Zawiadom policję albo prokuraturę, jeśli ktoś się pod Ciebie podszywa i wyrządza Ci szkodę (art. 190a § 2 kodeksu karnego, ściganie na wniosek pokrzywdzonego).
5. Dochodź roszczeń cywilnych: zaniechania, usunięcia skutków i zadośćuczynienia (art. 24 kodeksu cywilnego, art. 83 ustawy o prawie autorskim).
6. Złóż skargę do Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, jeśli doszło do naruszenia AI Act. Tę drogę daje art. 59 ustawy o systemach sztucznej inteligencji od 28 października 2026 roku.

Najczęstsze pytania

Co to jest deepfake?

Deepfake to obraz, nagranie dźwiękowe albo wideo wygenerowane lub zmienione przez AI, które przypomina istniejące osoby, przedmioty, miejsca lub zdarzenia i które odbiorca mógłby wziąć za prawdziwe. Tak definiuje go art. 3 pkt 60 aktu o sztucznej inteligencji.

Czy deepfake jest legalny?

Sama technika nie jest zakazana. Nielegalne jest między innymi rozpowszechnianie cudzego wizerunku bez zgody (poza wyjątkami z art. 81 ust. 2 prawa autorskiego), podszywanie się pod kogoś ze szkodą dla niego, a od 2 grudnia 2026 roku także generowanie realistycznych materiałów intymnych możliwej do zidentyfikowania osoby bez jej zgody. Deepfake stworzony w ramach działalności zawodowej trzeba oznaczyć.

Czy mogę zrobić deepfake znanej osoby dla żartu?

W StarterVideo nie, bo regulamin zakazuje używania wizerunku osób publicznych bez ich zgody. Łagodniejszy obowiązek oznaczania satyry w AI Act dotyczy tylko sposobu ujawnienia, a nie tego, czy wolno wykorzystać czyjś wizerunek.

Jak rozpoznać deepfake?

Patrz na okolice ust i zębów, symetrię twarzy, światło i mruganie, słuchaj intonacji i sprawdzaj, czy mowa ciała pasuje do słów. Zawsze weryfikuj też źródło nagrania.

Co grozi za deepfake?

Zależnie od sprawy: roszczenia cywilne osoby, której wizerunek wykorzystano, odpowiedzialność karna, na przykład za podszywanie się ze szkodą (od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności), oraz kary z AI Act za brak oznaczenia.

Czy ten artykuł jest poradą prawną?

Nie. Tekst ma charakter informacyjny, opisuje stan prawny na 30 września 2026 roku i nie jest poradą prawną, a w konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.